Περισσότερα από οκτώ χρόνια μετά τη φονική πυρκαγιά της 23ης Ιουλίου 2018 στο Μάτι, η δικαστική διαδρομή της υπόθεσης εξακολουθεί να φέρνει στο προσκήνιο όχι μόνο το ζήτημα των ποινικών ευθυνών, αλλά και το βαθύτερο ερώτημα για το πώς αντιμετωπίζεται από τη Δικαιοσύνη η ευθύνη ανθρώπων που βρίσκονταν σε κρίσιμες θέσεις διοίκησης και διαχείρισης μιας καταστροφής. Η τραγωδία άφησε πίσω της 104 νεκρούς και δεκάδες σοβαρά τραυματισμένους, μετατρέποντας το Μάτι σε ένα από τα βαρύτερα κεφάλαια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Στις 29 Σεπτεμβρίου 2026, το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων της Αθήνας κλήθηκε να αποφασίσει εκ νέου για ένα πολύ συγκεκριμένο ζήτημα: αν ο πρώην αρχηγός του Πυροσβεστικού Σώματος Σωτήρης Τερζούδης, ο τότε υπαρχηγός Βασίλης Ματθαιόπουλος και ο τότε γενικός γραμματέας Πολιτικής Προστασίας Ιωάννης Καπάκης δικαιούνταν το ελαφρυντικό του πρότερου σύννομου βίου.

Η απάντηση του δικαστηρίου ήταν αρνητική. Οι δικαστές δεν αναγνώρισαν το συγκεκριμένο ελαφρυντικό και, σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν μετά την απόφαση, η ποινική μεταχείριση των τριών δεν μεταβλήθηκε.

Πρόκειται για μία απόφαση με ιδιαίτερη βαρύτητα, ακριβώς επειδή η νέα διαδικασία δεν αφορούσε πλέον το ερώτημα αν οι τρεις ήταν ένοχοι. Αυτό είχε ήδη κριθεί. Η ενοχή τους έχει καταστεί αμετάκλητη μετά την κρίση του Αρείου Πάγου. Το μόνο θέμα που είχε απομείνει ανοικτό ήταν εάν υπήρχαν οι προϋποθέσεις για ευνοϊκότερη ποινική μεταχείριση λόγω της προηγούμενης ζωής και υπηρεσιακής διαδρομής τους.

Γιατί η υπόθεση επέστρεψε ξανά στο Εφετείο

Η επιστροφή της υπόθεσης στο Εφετείο δεν έγινε επειδή ο Άρειος Πάγος αμφισβήτησε την ενοχή των τριών. Το ακριβώς αντίθετο: τον Μάιο του 2026 το Ανώτατο Δικαστήριο κατέστησε αμετάκλητη την καταδίκη τους για ανθρωποκτονίες και σωματικές βλάβες από αμέλεια.

Ωστόσο, ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι το προηγούμενο δικαστήριο δεν είχε αιτιολογήσει με την απαιτούμενη πληρότητα γιατί απέρριψε το αίτημα αναγνώρισης του ελαφρυντικού του πρότερου σύννομου βίου. Για τον λόγο αυτό η προηγούμενη απόφαση αναιρέθηκε μόνο ως προς το συγκεκριμένο σημείο και τις συνέπειές του στην ποινή και η υπόθεση επέστρεψε στο Εφετείο για νέα κρίση.

Αυτό είναι κρίσιμο για την κατανόηση της διαδικασίας: δεν έγινε νέα δίκη από την αρχή. Δεν επανεξετάστηκαν συνολικά τα γεγονότα της πυρκαγιάς και δεν τέθηκε ξανά υπό αμφισβήτηση η ποινική ευθύνη των τριών. Το δικαστήριο είχε πλέον μπροστά του ένα συγκεκριμένο νομικό ερώτημα: εάν τα στοιχεία της προηγούμενης ζωής τους ήταν αρκετά ώστε να τους αναγνωριστεί ελαφρυντική περίσταση και, κατά συνέπεια, να μειωθούν οι ποινές τους.

Τι σημαίνει «πρότερος σύννομος βίος»

Ο όρος δεν είναι μια γενική ηθική αξιολόγηση του κατηγορουμένου. Αποτελεί συγκεκριμένη έννοια του Ποινικού Κώδικα.

Το άρθρο 84 προβλέπει ως ελαφρυντική περίσταση το γεγονός ότι ο υπαίτιος έζησε σύννομα μέχρι τον χρόνο τέλεσης του εγκλήματος. Η αναγνώριση ενός τέτοιου ελαφρυντικού μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική μείωση της ποινής.

Οι τρεις καταδικασθέντες επικαλέστηκαν στοιχεία της προηγούμενης πορείας τους, μεταξύ των οποίων το λευκό ποινικό μητρώο, υπηρεσιακές αξιολογήσεις, επαίνους και την επαγγελματική τους διαδρομή.

Το βασικό ερώτημα, όμως, ήταν αν αυτά αρκούν.

Η θέση που έγινε δεκτή από το δικαστήριο ήταν ότι η απουσία προηγούμενων καταδικών δεν οδηγεί αυτομάτως στην αναγνώριση του ελαφρυντικού. Η νομολογία εξετάζει ευρύτερα τη στάση του κατηγορουμένου απέναντι στα προστατευόμενα από τον νόμο αγαθά και τα πραγματικά δεδομένα κάθε υπόθεσης.

Με απλά λόγια, λευκό ποινικό μητρώο δεν σημαίνει από μόνο του ότι το δικαστήριο είναι υποχρεωμένο να μειώσει την ποινή.

Η εισαγγελική πρόταση: κρίσιμες οι παραλείψεις πριν και κατά τη διάρκεια της καταστροφής

Ιδιαίτερα βαρύνουσα στη νέα διαδικασία ήταν η πρόταση της εισαγγελέως της έδρας, Ευφροσύνης Παναγιωτοπούλου, η οποία τάχθηκε κατά της αναγνώρισης του ελαφρυντικού.

Στην επιχειρηματολογία της έδωσε ιδιαίτερη σημασία στον ρόλο και στις ευθύνες που είχαν οι τρεις καταδικασθέντες κατά τη διαχείριση της καταστροφής. Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν στο δικαστήριο, η ηγεσία των αρμόδιων μηχανισμών είχε ενημέρωση ήδη από την προηγούμενη ημέρα για τον ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιάς, ενώ ήταν γνωστό και το ιστορικό περιστατικών στην ευρύτερη περιοχή.

Η εισαγγελική κρίση εστίασε στο γεγονός ότι, παρά τα διαθέσιμα στοιχεία κινδύνου, δεν υπήρξε η αναγκαία προετοιμασία και αξιοποίηση των δυνάμεων, ούτε ο απαιτούμενος συντονισμός όταν η φωτιά εξελίχθηκε με ακραία ταχύτητα προς τις κατοικημένες περιοχές.

Ένα από τα κεντρικά σημεία ήταν η διαχείριση των διαθέσιμων πυροσβεστικών μέσων. Κατά την εισαγγελική προσέγγιση, σημαντικές δυνάμεις είχαν κατευθυνθεί σε άλλα μέτωπα, ενώ στην περιοχή όπου τελικά εξελίχθηκε η καταστροφή δεν υπήρξε η επάρκεια και η κινητοποίηση που απαιτούσαν οι συνθήκες.

Παράλληλα, ιδιαίτερη βαρύτητα αποδόθηκε στην ανυπαρξία αποτελεσματικού μηχανισμού καθοδήγησης και προστασίας των πολιτών, την ώρα που άνθρωποι προσπαθούσαν μόνοι τους να αποφασίσουν αν θα εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, προς ποια κατεύθυνση θα κινηθούν και πώς θα σωθούν.

Η ουσία της εισαγγελικής θέσης

Η εισαγγελική πρόταση δεν περιορίστηκε στην τυπική εξέταση του ποινικού μητρώου των τριών. Το επιχείρημα ήταν ουσιαστικά ότι, όταν εξετάζεται εάν πρέπει να χορηγηθεί ένα ελαφρυντικό, δεν μπορεί να αγνοείται η πραγματική βαρύτητα της συμπεριφοράς που οδήγησε στην καταδίκη, ιδιαίτερα όταν η υπόθεση αφορά την προστασία ανθρώπινης ζωής.

Σύμφωνα με την πρόταση που έγινε δεκτή από το δικαστήριο, οι παραλείψεις των αρμοδίων, ο τρόπος αξιοποίησης των δυνάμεων, η απουσία αποτελεσματικού συντονισμού και η έλλειψη επαρκούς ενημέρωσης και καθοδήγησης των πολιτών συνιστούσαν στοιχεία που έπρεπε να συνεκτιμηθούν στην τελική κρίση.

Η εισαγγελέας συνέδεσε επίσης την απόφαση για το ελαφρυντικό με την αρχή της αναλογικότητας της ποινής. Η θέση της ήταν ότι μια σημαντική μείωση της ποινικής μεταχείρισης θα έπρεπε να εξεταστεί σε σχέση με την έκταση της καταστροφής, το αποτέλεσμα των παραλείψεων και τη βαρύτητα των αδικημάτων για τα οποία υπάρχει πλέον αμετάκλητη καταδίκη.

Το Εφετείο απέρριψε το αίτημα

Το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων συντάχθηκε με την εισαγγελική πρόταση και δεν αναγνώρισε το ελαφρυντικό του πρότερου σύννομου βίου στους Σωτήρη Τερζούδη, Βασίλη Ματθαιόπουλο και Ιωάννη Καπάκη.

Η απόφαση έχει πρακτικό αποτέλεσμα: οι ποινές τους δεν μειώθηκαν λόγω του συγκεκριμένου ελαφρυντικού. Σύμφωνα με τις πληροφορίες μετά τη συνεδρίαση, το δικαστήριο διατήρησε την ίδια ποινική μεταχείριση που είχε αποφασιστεί προηγουμένως.

Στο προηγούμενο στάδιο της υπόθεσης, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο είχε επιβάλει στους Σωτήρη Τερζούδη, Βασίλη Ματθαιόπουλο, Ιωάννη Καπάκη και Ιωάννη Φωστιέρη συνολικές ποινές εκατοντάδων ετών, με εκτιτέα ποινή πέντε ετών, και οι τέσσερις είχαν οδηγηθεί τότε στη φυλακή.

Κατά τη νέα διαδικασία του Σεπτεμβρίου 2026, σύμφωνα με νεότερες πληροφορίες, από τους τρεις που είχαν προσφύγει στον Άρειο Πάγο οι δύο είχαν ήδη αποφυλακιστεί λόγω έκτισης ποινής, ενώ ο Σωτήρης Τερζούδης παρέμενε κρατούμενος.

Μια υπόθεση που ξεπερνά τα πρόσωπα

Η τραγωδία στο Μάτι δεν αποτέλεσε μόνο μια τεράστια φυσική καταστροφή. Ανέδειξε με τον πιο οδυνηρό τρόπο ζητήματα προετοιμασίας, επιχειρησιακού σχεδιασμού, διοικητικής ευθύνης, συντονισμού υπηρεσιών και προστασίας του πληθυσμού σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Η φωτιά που ξεκίνησε στην περιοχή του Νταού Πεντέλης κινήθηκε με πρωτοφανή ταχύτητα προς τον οικιστικό ιστό. Μέσα σε ελάχιστο χρόνο, εκατοντάδες άνθρωποι βρέθηκαν αντιμέτωποι με μία κατάσταση για την οποία πολλοί δεν είχαν καμία σαφή πληροφόρηση ή οργανωμένη καθοδήγηση.

Ο τελικός απολογισμός των 104 ανθρώπινων ζωών καθιστά το Μάτι μία από τις πλέον πολύνεκρες πυρκαγιές που έχουν καταγραφεί στην Ελλάδα.

Η δικαστική διαδικασία που ακολούθησε διήρκεσε χρόνια, πέρασε από πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια κρίση και έφθασε στον Άρειο Πάγο. Με την απόφαση του Μαΐου 2026 η ενοχή των συγκεκριμένων καταδικασθέντων κατέστη αμετάκλητη, ενώ η τελευταία επιστροφή στο Εφετείο περιορίστηκε αποκλειστικά στη δυνατότητα αναγνώρισης του συγκεκριμένου ελαφρυντικού.

Το μήνυμα της απόφασης για την ευθύνη όσων κατέχουν κρίσιμες θέσεις

Η απόφαση αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον επειδή αφορά ανθρώπους οι οποίοι, την ημέρα της καταστροφής, κατείχαν κορυφαίες θέσεις στους μηχανισμούς πυρόσβεσης και Πολιτικής Προστασίας.

Σε ανάλογες υποθέσεις, το δικαστήριο δεν εξετάζει γενικά και αφηρημένα εάν ένας άνθρωπος υπήρξε «καλός» ή «κακός» στην προηγούμενη ζωή του. Εξετάζει τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος και τη νομολογία για τη χορήγηση μιας ελαφρυντικής περίστασης.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση το δικαστήριο έκρινε ότι τα στοιχεία που επικαλέστηκε η υπεράσπιση δεν ήταν επαρκή για να δικαιολογήσουν μειωμένη ποινική μεταχείριση.

Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε θέσεις ευθύνης. Όσο υψηλότερη είναι μια διοικητική ή επιχειρησιακή θέση, τόσο μεγαλύτερη είναι και η σημασία των αποφάσεων που λαμβάνονται — ή δεν λαμβάνονται — όταν η ανθρώπινη ζωή βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο.

Το Μάτι παραμένει υπόθεση μνήμης, ευθύνης και θεσμικού μαθήματος

Η νέα απόφαση του Εφετείου δεν μπορεί να αλλάξει όσα συνέβησαν εκείνο το απόγευμα της 23ης Ιουλίου 2018. Δεν μπορεί να επιστρέψει τους ανθρώπους που χάθηκαν, να αναιρέσει τον πόνο των οικογενειών τους ή να διαγράψει τις εικόνες μιας κοινωνίας που είδε μέσα σε λίγες ώρες έναν ολόκληρο οικισμό να μετατρέπεται σε παγίδα θανάτου.

Μπορεί όμως να αποτελέσει ακόμη ένα κρίσιμο κεφάλαιο στη δικαστική αποτίμηση της τραγωδίας.

Η ενοχή των Τερζούδη, Ματθαιόπουλου και Καπάκη δεν βρισκόταν πλέον υπό κρίση. Είναι αμετάκλητη. Αυτό που ζητήθηκε από το νέο δικαστήριο ήταν να αποφασίσει εάν η προηγούμενη σύννομη ζωή, η απουσία ποινικών καταδικών και η υπηρεσιακή τους πορεία δικαιολογούσαν ηπιότερη ποινική μεταχείριση.

Το δικαστήριο απάντησε αρνητικά.

Και πίσω από αυτή την απόφαση βρίσκεται ένα ευρύτερο θεσμικό ζήτημα: η ευθύνη δεν εξαντλείται στο αν κάποιος είχε μέχρι τότε λευκό ποινικό μητρώο. Σε κρίσιμες θέσεις διοίκησης, η πραγματική δοκιμασία έρχεται τη στιγμή της κρίσης — όταν πρέπει να προβλεφθεί ο κίνδυνος, να ληφθούν αποφάσεις, να οργανωθούν δυνάμεις, να συντονιστούν υπηρεσίες και, πάνω απ’ όλα, να προστατευθούν ανθρώπινες ζωές.

Η υπόθεση του Ματιού υπενθυμίζει επίσης ότι η Πολιτική Προστασία δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο μετά την εκδήλωση μιας καταστροφής. Απαιτεί πρόληψη, σαφείς αρμοδιότητες, επιχειρησιακή ετοιμότητα, άμεση πληροφόρηση των πολιτών, πραγματικό συντονισμό και διοίκηση που να μπορεί να ενεργεί αποφασιστικά μέσα σε ελάχιστα λεπτά. Όταν αυτά αποτυγχάνουν ταυτόχρονα, το κόστος μπορεί να είναι μη αναστρέψιμο.

Η πολύχρονη δικαστική πορεία της υπόθεσης δείχνει, τέλος, πόσο δύσκολο είναι να αποδοθούν εξατομικευμένες ποινικές ευθύνες μέσα σε έναν σύνθετο κρατικό μηχανισμό. Παράλληλα όμως επιβεβαιώνει ότι η ιδιότητα, ο βαθμός ή η προηγούμενη υπηρεσιακή διαδρομή δεν μπορούν από μόνοι τους να λειτουργούν ως αυτόματο εισιτήριο ευνοϊκότερης μεταχείρισης.

Το Μάτι δεν πρέπει να παραμείνει μόνο ως μία τραγική επέτειος ή μια μακρόχρονη δικαστική υπόθεση. Πρέπει να παραμείνει ως μόνιμη θεσμική υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε σχέδιο Πολιτικής Προστασίας, κάθε υπηρεσιακή απόφαση, κάθε καθυστέρηση και κάθε παράλειψη υπάρχουν πραγματικοί άνθρωποι.

Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο μάθημα που δεν πρέπει να χαθεί: όταν ένα κράτος γνωρίζει ότι υπάρχει κίνδυνος, όταν οι υπεύθυνοι διαθέτουν πληροφορίες, μέσα και αρμοδιότητες και όταν η ανθρώπινη ζωή βρίσκεται σε άμεση απειλή, η ευθύνη της έγκαιρης και αποτελεσματικής δράσης δεν είναι τυπική. Είναι ουσιαστική, προσωπική και θεσμική.

Οι 104 άνθρωποι που χάθηκαν στο Μάτι αποτελούν τον βαρύτερο λόγο για τον οποίο αυτή η συζήτηση δεν επιτρέπεται να κλείσει μόνο μέσα στις αίθουσες των δικαστηρίων. Η πραγματική δικαίωση μιας κοινωνίας απέναντι σε μια τέτοια καταστροφή ολοκληρώνεται όταν τα λάθη αναγνωρίζονται, οι ευθύνες αποδίδονται και, κυρίως, όταν δημιουργούνται οι μηχανισμοί που θα εμποδίσουν να επαναληφθεί ποτέ ξανά μια αντίστοιχη τραγωδία.